ASEPSİ TIBBİ ASEPSİ VE İLKELERİ

      ASEPSİ

Kelime anlamı “mikropsuz” olan asepsi, mikroorganizmaların üremelerini ve bulaşmalarını önlemeye ya da öldürmeye yönelik işlemleri içerir. Kısacası, hastalık yapan mikroorganizmaların yokluğu, enfeksiyonun olmamasıdır.

Asepsi, dezenfeksiyon, sterilizasyon ve antiseptik uygulamalarla sağlanır. 

Antisepsi: Canlı doku üzerinde veya içinde patojen mikroorganizmaların üremelerinin durdurulması ya da öldürülmesi sürecidir.

Asepsi, tıbbi ve cerrahi asepsi olmak üzere ikiye ayrılır;

Tıbbi  Asepsi (Temiz  Teknik): Patojen mikroorganizmaların hasta bir bireyden başka bir bireye ya da bir yerden başka bir yere geçmesini engellemektir. Bunu sağlamak için çeşitli yöntemlerden yararlanılabilir; toz alma, elektrik süpürgesiyle temizlik, yıkama, kaynatma vs..

Amaç: Sağlam olan bireyi, kendimizi korumaktır.

Tıbbi Asepsi İlkeleri;

1.      Eller sık sık yıkanmalı.

2.      Kirlenmiş materyali çevreye zarar vermeden yok etmeli.

3.      Kirli çarşaf ve eşyayı, üniformalara dokundurmadan taşımalı.

4.      Herhangi bir bakım aracını temizlerken, kendi üstüne ve etrafa sıçratmamalı.

5.      Yatak yapma, çarşaf değiştirme gibi işlemler sırasında toz kaldırmadan çalışmalı.

6.      Bakım işlemleri en az kirli alandan en kirli alana yönelik olmalı (Bu şekilde kirli bölgenin pisliği temiz bölgeye taşınmamış olur).

7.      Klinik içinde temiz araçların saklandığı bir yer olmalı, bu alanla araçların temizlendiği alan arasında uzaklık olmalı.

8.      Hastaların bakımında kullanılan sürgü, böbrek küvet vs. gibi eşyalar kesinlikle döşemeye konmamalı, boşaltıldıktan sonra temizlenerek yerine kaldırılmalı.

9.      Saçlar sık sık yıkanmalı, ya kısa kesilmiş olmalı ya da toplanmış olmalı. Üniforma kısa kollu olmalı. Tırnaklar kısa ve pürüzsüz olmalı. Mikroorganizmaların yerleşmesi, üremesi çok kolay olduğu için mücevher takılmamalı. Hastaların öksürük, hapşırık ve solunumu ile yüz yüze gelinmemeli.

Hastane enfeksiyonlarının önlenmesinde en önemli ve en basit uygulama, su ve sabunla, gerektiğinde de antiseptik bir solüsyonla ellerin yıkanmasıdır. Eller çapraz bulaşmada önemli bir etkendir. Yapılan araştırmalar sonunda ellerdeki bakterilerin en çok tırnak altında, parmak aralarında ve avuç içindeki derin çizgilerin içinde bulunduğu tespit edilmiştir. Hastane dışında bulunan kişilerin ellerindeki bakteri oranı % 6 iken, sağlık personelinin ellerinde bu oran % 60-70’dir.

Enfeksiyon /Asepsi /Kontaminasyon /Virülans /İnkübasyon Periyodu /Patojen /Nonpatojen

Enfeksiyon: Hastalık yapıcı mikroorganizmanın, bir canlıya girerek, herhangi bir dokuda yaşama, beslenme ve çoğalmasını sağlayacak şekilde yerleşmesi durumudur. Enfeksiyon kelimesi, halk arasında yangı, iltihap, bulaşma şeklinde kullanılmaktadır.

Asepsi: Hastalık yapan mikroorganizmaların yokluğu, enfeksiyonunun olmamasıdır.

Kontaminasyon: Bazı eşyaların üzerinde mikroorganizmaların bulunması veya çoğalması olayıdır. Kısaca kirlenme∕kirlilik demektir.

Virülans: Mikroorganizmaların hastalık yapma şiddetidir.

İnkübasyon Periyodu: Mikroorganizmaların vücuda girişinden hastalığın meydana gelmesine kadar belirli bir sürenin geçmesi gerekir. Bu süreye inkübasyon periyodu denir. Bu süre genellikle 1-2 haftayı kapsar ama mikroorganizmanın türüne göre değişiklik gösterebilir.

Patojen: Hastalık yapan mikroorganizmalardır.

Nonpatojen: Hastalık yapmayan mikroorganizmalardır.

Portör: Taşıyıcı mikroorganizmalar ya da canlılardır.

Sağlık ve Hastalık ile İlgili Tanımlar

                Sağlık ve Hastalık ile İlgili Tanımlar

            Sağlık kavramı, değişik otoriteler tarafından farklı biçimlerde tanımlanmıştır. Yakın zamana kadar sağlık; “hastalığın ve sakatlığın olmayışı” gibi dar bir çerçeve içinde tanımlanıyordu. Bu görüş bireyi etkileyen ruhsal ve sosyal faktörleri önemsemiyordu. Oysaki sağlık; sosyal, kültürel, ekonomik, fiziksel ve biyolojik faktörler gibi olarak çeşitli faktörlerden etkilenir.

            Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 1974’de sağlığı; “sağlık sadece hastalık ve sakatlığın olmayışı değil, fiziksel, sosyal ve mental yönden tam bir iyilik halidir” biçiminde tanımlamıştır.

            Biyolojik açıdan sağlık ve hastalık; Bedenin her hücresinin optimal düzeyde işlev yapması ve her hücrenin diğerleri ile mükemmel uyumuna sağlık denir. Bedenin, optimal fonksiyonuna ve yapısına karşıt olan duruma hastalık denir.

            Tıbbi açıdan hastalık; Hastalığa özgü bulgu ve belirtileri oluşturan durumdur.

            Psikolojik açıdan sağlık; Bireyin beklenmedik bir durumla karşılaşmasında duyguları ile duruma ve çevresine gösterdiği uyum yeteneğidir.

            Sosyolojik açıdan sağlık ve hastalık; Bireyin sosyal normlara uyumu, hastalık ise, normlardan sapmayı yani uyumsuzlukları ifade eder.

            Hastalık, hastaneye yatma, ameliyat olma, değişik bir ortama girme, insanlar tarafından tehlike olarak algılanan, sağlığın ve kendi kendine yeterli olma yeteneğinin kısıtlandığı geçici bir devreyi kapsar. Hem fizyolojik, hem psikolojik hem de sosyal ve ekonomik açıdan travma yaratıcı bir olay olarak değerlendirilen bu durum, hasta tarafından yetersizliklerin ortaya çıkabileceği bir yaşam dönemi olarak algılanır.

                        Doğumdan ölüme sağlık ve hastalık kavramlarının yerleri aşağıdaki şemada belirtilmiştir.

DOĞUM         ESENLİK            SAĞLIK             RAHATSIZLIK         HASTALIK        ÖLÜM